Na ons verblijf bij Lake Kariba gaan we door naar Lusaka, de hoofdstad van Zambia. Na een mooie rit komen we de drukke stad binnen. We hebben wel even zin in een restaurant, goede boodschappen en lekkere koffie en dat is hier allemaal te halen. We duiken zelfs even een sportschool in, een van de dingen die we missen uit Nederland. 

Avond met een nieuwe, oude bekende

We worden uitgenodigd door Jacque, de neef van onze vrienden Kirsten en JP. We hebben hem ontmoet op de bruiloft in Zuid Afrika en hij heeft ons uitgenodigd voor een foodfestival in Lusaka, zijn woonplaats. Mooie gesprekken, live muziek, lekker eten en lokale biertjes zorgen voor een gezellige avond. Het brengt ons even terug naar ons leven in Utrecht. Dit soort avonden maken we zelden mee hier op het Afrikaanse continent. Dit komt vooral omdat we steden vermijden en het avond/nachtleven niet perse opzoeken. Toch is dit vollop aanwezig in de grote steden! Van rooftopbars tot leuke barretjes en allerlei mooie restaurants.

Vuurtjes in Afrika 

Na twee weken werken in Lusaka gaan we door. We rijden richting Mkushi, in het noorden van Zambia om daar bekende uit Nederland te ontmoeten. Voordat we daar aankomen maken we voor twee nachten een tussenstop in Kabwe, bij ‘de Vuurtjes’. Een Nederlandse familie die zich hier inzet voor het (mentale) welzijn van Zambianen. We leren hier veel over de mentale problemen die er hier spelen in Zambia. Drankgebruik, misbruik in gezinnen en het verliezen van een of beide ouders zijn veel voorkomende problemen hier. Ook leren we over een nieuwe manier van landbouw, namelijk het ‘Farming Gods Way’ principe, een manier waarop zo natuurlijk mogelijk gewassen verbouwd worden. We leren van alles over het voedselbos dat een voorbeeld voor lokale boeren moet worden, om een gezonde manier van landbouw te bedrijven.   

Wat is ‘God’s Farming’?

God’s Farming (of Farming God’s Way) is een slimme, duurzame landbouwmethode die de natuur als voorbeeld neemt. Het is ontworpen om uitgeputte grond weer vruchtbaar te maken zonder dat er dure machines of chemische hulpmiddelen voor nodig zijn. Het idee is simpel: werken mét de natuur in plaats van ertegenin.

1. Niet ploegen: De bodem wordt niet omgegooid, zodat het natuurlijke bodemleven en het vocht in de grond blijven.
2. De bodem bedekken (Mulchen): Een laag droog gras of stro (‘Gods deken’) beschermt de aarde tegen de hete zon, houdt vocht vast en stopt onkruid.
3. Samenwerken met de natuur: Er wordt gewerkt met compost en wisselbouw (gewassen afwisselen) om de grond rijk te houden.
4. Precisie: Alles wordt nauwkeurig opgemeten, zodat er geen zaad, water of ruimte verspild wordt.

Het resultaat? Een veel hogere oogst, ook bij droogte, tegen lagere kosten én met herstel van de lokale natuur.

Stichting Mutende on the ground

Het is tijd om naar een plek te gaan die al vanaf het begin op onze planning staat, namelijk de plek waar we afgesproken hebben met een aantal collega’s en vrienden van Stichting Mutende. De stichting waar Nathan in het bestuur zit. Vanwege het 25 jarige bestaan van de stichting gaan we een aantal van de projecten bezoeken waar Mutende een rol in heeft gespeeld de afgelopen 25 jaar. Keesjan, Reinette en Ruben komen ook deze kant op.

We verblijven in de buurt van de stad Mkushi bij een plek, genaamd Beulah Training Centre, waar een DTS gehouden wordt. DTS staat voor Disciple Training School, een programma waar een groep jongeren een bijbelschool volgt om vervolgens op outreach te gaan om verschillende communities te ondersteunen en te leren over de Bijbel. Keesjan en Reinette geven ook les op deze DTS. Wij verblijven in een safaritent op het terrein van Beulah. We komen een aantal dagen eerder dan de andere bestuursleden aan en weten eigenlijk niet zo goed wat we van de plek moeten verwachten. We schuiven drie keer per dag aan voor een maaltijd en zitten ‘s avonds met de groep jongeren bij het kampvuur en het is al snel gezellig.

De groep bestaat uit zo’n 15 Zambiaanse jongeren, iemand uit Sri Lanka en twee Amerikanen. Er is een groep met leiding en op het terrein wonen nog twee andere koppels met hun gezin en hun oma (Britse/Zambiaans) die deze plek permanent runnen.

Indrukwekkende levensverhalen

Wij arriveren op maandag en dat is ook direct de eerste dag van deze drie maanden durende DTS. Dat betekent dat we elke avond uitgenodigd zijn om de levensverhalen van deze jongeren te horen en dat maakt indruk. Deze jongeren, waarvan de meesten tussen de 18 en 24 jaar zijn, hebben al intens veel meegemaakt. De meeste van hen zijn opgegroeid met een alleenstaande moeder, waarbij vader niet of nauwelijks in beeld is. Dit komt erg veel voor in dit land, echter dat betekent niet dat het niet of minder schade aanricht. Deze jongeren zijn duidelijk beschadigd en vertellen dit met erg veel emotie. Sommige van de studenten zijn wees en hebben dus helemaal geen ouders meer. Andere verhalen gaan over het al jong in aanraking komen met alcohol en drugs. Een aantal zijn in hun jonge leven hier al van afgekickt.

Ondanks dat financiële zorgen voor bijna niemand vreemd zijn, behoren deze jongeren over het algemeen niet tot de armste laag van de bevolking. Nagenoeg iedereen heeft onderwijs en soms ook vervolgonderwijs gevolgd, toch zijn hier de problemen die voorkomen echt hartverscheurend. Een van de jongeren heeft zijn school al vroeg moeten verlaten vanwege financiële redenen. Hij breekt direct wanneer hij dit vertelt. In elke zin is te horen dat hij zich minderwaardig voelt aan de rest. Dat deze jongeren niet tot de armste laag van de bevolking van Zambia horen, maar toch met zoveel problemen moeten dealen is heftig. Maar er is ook hoop, deze jongeren hebben ervoor gekozen om naar deze DTS te komen en hun zegeningen met andere mensen te gaan delen.

Het is niet alleen maar ellende, we hebben een erg leuke en gezellige groep waar we veel mee lachen en al snel een band mee opbouwen. Het optrerkken met deze jongeren is een mooie en leerzame bijkomstigheid. 

Het lokale gerecht van Zambia (en voor heel veel Afrikaanse landen): Nshima.

Op donderdag arriveren Keesjan, Reinette en Ruben. KJ en Reinette hebben 30 jaar geleden in Mkushi gewoond en kennen nog veel mensen. Op zaterdag bezoeken we een familie die KJ en Reinette kennen van vroeger en waarvan Mutende een aantal van de kinderen heeft geholpen met het financieren van onderwijs. We worden heel hartelijk ontvangen in hun huis dat er super netjes uitziet. De familie heeft voor ons gekookt, traditionele Nshima. Dat is een hele dik gekookte mais dat eruit ziet als een bolletje deeg. Het wordt traditioneel gegeten met kip en groente. De manier om het te eten is met de hand. Je rolt het bolletje deeg en pakt er vervolgens groente en/of vlees bij. De familie heeft heel goed voor ons gezorgd en zelfs een ‘ Welcome Home’ cake gebakken. Ze laten hun hele huis, bijgebouwtjes en tuin zien. Het is een hardwerkende familie, die ondanks minimaal inkomen, veel voor elkaar gekregen heeft. Met sparen en hard werken krijgen ze het elke keer voor elkaar hun huis een upgrade te geven. Zo laten ze zien dat ze nu een nieuwe pomp hebben gekocht, waardoor ze geen water meer met emmers omhoog hoeven te tillen uit de waterput. Vooral de vrouw des huizes, een vrouw van achterin de 50 is een hele ondernemende, inspirerende en slimme vrouw. Er komt nog een andere familie waar ook een aantal kinderen geholpen zijn met onderwijs en het is erg gezellig. We bezoeken ook nog even het huis van de andere familie en een van de dochters heeft net een kippenbedrijfje opgezet om het schoolgeld van haar jongere zus te betalen. Dat doet ze naast de zorg voor haar twee jonge kinderen en haar baan in een boerderijwinkel.

Een moderne, Afrikaanse kerkdienst op Chengelo School

Op zondag bezoeken we de kerkdienst op Chengelo. Dit is de school waar KJ en Reinette 30 jaar geleden hebben gewerkt. In die tijd was het nog een kleine boardingschool, maar ondertussen is het uitgegroeid tot een enorme campus met verschillende sportvelden, een zwembad en een grote kerk. Onderwijs van hoog niveau, voor rijke Zambianen. In de kerkdienst vertelt KJ kort over Mutende en hoe hij een kleine schakel is geweest in een ketting die veel impact heeft gemaakt. Hiermee refereert hij naar de connectie die hij heeft gelegd tussen de organisatie World Servants en Miloso (lees verder).

Ontwikkelingsproject Miloso

Op maandag gaan we langs bij Miloso, dit is een gemeenschap waarin Mutende al een lange tijd een project steunt genaamd Seed for Feed. Gezinnen waarin een ouder weggevallen is of die weeskinderen opvangen krijgen steun in de vorm van zaden om groentes te kunnen verbouwen en bijvoorbeeld maïs te kunnen verkopen. We spreken midden in het dorp met Micheal af. Een man van ongeveer 60 die met zijn zoon en schoonzoon erg belangrijk zijn in de gemeenschap. In het gesprek komen we er eigenlijk achter dat hij de onofficiële burgemeester is. Hij heeft ook in beeld welke gezinnen er hulp nodig hebben. Het is een wijze man waarvan we veel leren over hoe dingen werken in Zambia. We lopen rond over het schoolterrein. Iemand met een stropdas en een pak aan ziet ons en neemt ons mee naar zijn kantoor. Daar moeten de nodige foto’s gemaakt worden en kunnen we weer verder. In dit dorp zijn heel veel gebouwen gebouwd door World Servants. Een Nederlandse organisatie die met groepen naar onder andere Zambia gaat om gebouwen te bouwen. Zelf vroeg ik, Suzanne, mij altijd af hoe nuttig en of goed dit is, maar hier in de gemeenschap hebben ze niets dan lovende woorden over deze organisatie en hun werk. Mooi om te zien. Er schuift nog een echtpaar aan dat een grote bananen farm in de regio heeft. Deze ‘witte boeren’ hebben een hart voor de gemeenschap en zijn er erg betrokken. Ook mooi om te zien. Het is een leerzame en inspirerende middag.

Avontuur op serieuze hoogte

Op dinsdag begint de dag vroeg en gaan we mee met de DTS groep naar een outdoor adventure centrum. Ze hebben hier een klimbos gemaakt en we gaan dus de bomen in met de jongeren. Sommige vinden het heel erg spannend, maar toch doet iedereen een poging.

In de middag gaan we met KJ, Reinette en Ruben naar een klein privé safaripark wat beheert wordt door vrienden. We zien wat mooie dieren en aangezien er geen leeuwen, olifanten of andere gevaarlijke dieren lopen, kun je hier rondwandelen. Na het park rijden we door naar Barton en Yvonne. Barton en Yvonne Young zijn bekende pioniers en boeren in Zambia die een belangrijke rol speelden bij de oprichting van de christelijke Chengelo School in Mkushi, opgericht in 1988, de school waar we eerder de kerkdienst bezochten. Het echtpaar kwam in 1957 naar Zambia toe om te boeren. We hebben een gezellig middag waar we allerlei verhalen horen over het leven in het land. In de avond gaan we ook nog eten bij Richard en Judy. Zij wonen op het terrein van Beulah en hebben het hele centrum opgezet. Richard is Brits en Judy Zambiaans. Ook zij hebben erg veel te vertellen en we hebben een gezellige tijd met hen.

Agape School

Woensdag is het tijd om langs Agape school te gaan. Deze school is opgebouwd in samenwerking met Mutende. Het project is officieel afgerond, maar er wordt nog wel ondersteund in het bouwen van een muur langs het terrein. Het idee van Mutende is om het runnen van de school over te laten aan de lokale gemeenschap. Ze willen niet als ‘westerse stichting’ de uitvoering overnemen. Mutende heeft geholpen met de bouw van de school en andere faciliteiten er omheen. Daarnaast ondersteunen ze in het faciliteren van een lunch voor de kinderen.

We worden ontvangen door Rodwell, de bestuurder en oprichter van de school. Agape is gelegen in een arme buitenwijk van Mkushi. Onderwijzers worden door de overheid aangewezen om op een bepaalde school te gaan werken, maar op het moment is het campagnetijd voor de verkiezingen en dan worden diezelfde onderwijzers ook soms ingezet om campagne te voeren, weg van de kinderen. Een interessante gang van zaken, met als resultaat dat Agape school nu nog maar drie docenten heeft, die alle drie niet officieel zijn opgeleid. Ze werken er vrijwillig. Heel erg bewonderenswaardig om dat te horen, maar een ideale situatie is het zeker niet. Een van de docenten is een alleenstaande moeder die in de vakanties ook graag onderwijs op afstand wil volgen en ondertussen vrijwillig werkt op Agape school. Zambia heeft een aantal jaren geleden ingevoerd dat onderwijs gratis is voor iedereen. Een nobel idee, maar de overheid heeft er nog niet voor kunnen zorgen dat er ook voldoende onderwijzers en scholen zijn. Dat resulteert dat er vele verhalen zijn van klaslokalen vol met 125 leerlingen tegenover een onderwijzer. Dat terwijl er heel veel mensen graag een opleiding zouden willen volgen in het onderwijs of wachten op het krijgen van een baan. De tegenstellingen zijn enorm en het is soms moeilijk al deze problemen aan te horen. In het verleden heeft Mutende docenten ondersteund in een opleiding zodat ze aan de slag konden op Agape School. Vanwege verschillende uitdagingen (zowel vanwege geld, cultuur en overheid), die wij als westerlingen soms niet snappen, is het niet gelukt om de docenten voor langere tijd te binden aan de school. Ondanks de uitdagingen is het mooi om te zien dat er een plek is gecreëerd voor kinderen om les te krijgen en dat er vrijwilligers zijn die zich inzetten ten goede van de kinderen en de school.

Na het bezoek aan de school gaan we bij Rodwell thuis eten. We krijgen weer Nsima voorgeschoteld en zitten in een vergelijkbare woonkamer als een paar dagen geleden. Het verschil bij dit etentje is wel dat de vrouwen het eten verzorgen maar niet met ons mee eten. Een cultuurverschil waar wij ons ongemakkelijk bij voelen. Sommige dingen moeten we slikken en we moeten ons aanpassen aan de cultuur.  

Gezelligheid in de community

Op woensdag is het bij het Beulah centrum community avond. Dat betekent dat iedereen uit de buurt langs mag komen. Er is worship en een gezellige tijd met elkaar. Een aantal mensen die we eerder hebben ontmoet komen langs. Het is mooi om te zien dat er een zaal vol met mensen zit met allerlei verschillende achtergronden. Oud, jong, wit, zwart, Zambiaan of op bezoek in het land. Na muziek te hebben gemaakt bij het kampvuur moet er nog opgeruimd worden. De trommels gaan mee naar binnen en de afwas is een waar feest. Er ontstaat een Afrikaanse polonaise met stoelen op het hoofd en het is echt genieten. Dankbaar voor de leuke tijd die we hebben met deze jongeren. Op donderdagochtend vertrekt Ruben weer vroeg richting Nederland en zit de Mutende week erop. Wij blijven nog een dagje om te werken en ons weer voor te bereiden op de komende reis.

De niet zo’n soepele grensovergang naar Malawi

Vrijdagochtend vertrekken we vroeg om weer richting Lusaka te gaan. Nog twee tussenstops verder gaan we woensdagochtend de grens over met Malawi. De vorige grensovergangen gingen erg soepel, dus we lezen ons pas een dag van tevoren in over ervaringen aan de grens. Dan komen we er achter dat, in tegenstelling tot de vorige grensovergangen, er geen mogelijkheden zijn om te pinnen. Daarnaast moeten we sommige posten in dollars betalen en sommige in Malawiaanse Kwacha. Dat betekent dat we de volgende ochtend twee uur spenderen bij de lokale bank om Amerikaanse Dollars te krijgen en vervolgens wisselen we op de parkeerplaats van de supermarkt Zambiaanse Kwachas naar Malawische Kwachas. Een koers die dubbel zo voordelig is als dat we het in Malawi bij de bank zouden halen. Tenminste, als je goed oplet. In de volgende blog lees je hoe we bijna opgelicht worden en hoe we onze eerste keer (noodgedwongen) een ‘ bribje’ betalen.